|
Powstanie Warszawskie
Powstańcy prascy dowodzeni przez płk. Antoniego Władysława Żurowskiego bili się tydzień, po czym – wobec druzgocącej przewagi wroga – dowódca dał rozkaz powrotu do konspiracji. Praga była najbardziej na wschód wysuniętym obwodem powstańczym, obszarem, do którego zbliżały się oddziały Armii Krajowej wycofywane ze wschodnich terenów Rzeczypospolitej. Zadaniem dowództwa 6 Obwodu AK było przerzucanie tych oddziałów do zgrupowań na drugim brzeg Wisły. Oddziały były dozbrajane i w gotowości bojowej kierowane do miejsc koncentracji. Obwód Praga miał do wykonania najcięższe, wręcz niewykonalne zadania – rozpoczęcie powstania w godzinie „W”, opanowanie mostów na Wiśle, utworzenie przyczółków, walkę z doborowymi jednostkami Wehrmachtu, opanowanie Pragi i nawiązanie taktycznej współpracy ze zbliżającą się Armią Czerwoną i Ludowym Wojskiem Polskim. Zadania wyznaczone przez Komendę Główną AK przekraczały możliwości 6 Obwodu AK ze względu na stacjonowanie tam doskonale uzbrojonych oddziałów frontowych Wehrmachtu i innych jednostek przygotowanych do obrony przed frontem sowieckim, w tym doborowych oddziałów pancernych SS „Herman Goering”. ******* Antoni Władysław Żurowski urodził się 13 czerwca 1898 roku w Iłży koło Radomia. Od czerwca 1917 do marca 1918 należał do POW w Smoleńsku. W maju 1918 roku został żołnierzem 11 pułku strzeleckiego 3 dywizji 1 Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. W listopadzie 1918 roku uczestniczył w rozbrajaniu Niemców w Warszawie i Austriaków w Radomiu. Tam jako ochotnik wstąpił do 24 pułku Legionów Józefa Piłsudskiego. Brał czynny udział w walkach na froncie ukraińskim pod Lwowem. W wojnie 1920 roku walczył w obronie Warszawy, gdzie został ranny. W 1921 roku ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w Warszawie. Po ukończeniu szkoły został skierowany do 32 pułku piechoty w Modlinie. W 1922 roku znalazł się w Sztabie Generalnym. Skierowany do Wilna jako dowódca patrolu terenowego kontrolował przeprawy, mosty i drogi. Do pułku wrócił z listem pochwalnym. Po ukończeniu kursu ciężkich karabinów maszynowych, broni towarzyszących i kursu strzeleckiego szkolił saperów i specjalistów broni pancernej. Dowodził kompanią karabinów maszynowych 32 p.p. w Modlinie oraz wykładał w Szkole Saperów i Broni Pancernej. W 1937 roku ukończył kurs unifikacyjny dla oficerów sztabowych. W 1938 roku został odkomenderowany do Korpusu Obrony Pogranicza (KOP). Jako dowódca granicznej kompanii uderzeniowo-osłonowej w Borowem, a następnie w stopniu majora dowodził batalionem w Ludwipolu koło Równego, gdzie zastał go wybuch wojny. We wrześniu 1939 roku dowodził jako major batalionem KOP. W miejscowości Polany rozpoczął bój z sowieckim najeźdźcą. Żołnierze mjr. Żurowskiego nie dali się zaskoczyć i stawili silny opór, odpierając skutecznie ich ataki. Następnie działał w składzie zgrupowania gen. Wilhelma Orlika Ruckemana w walkach przeciw inwazji Armii Czerwonej. Nie złożył broni. Od listopada 1939 roku działał w konspiracji ZWZ-AK na różnych stanowiskach. Został zastępcą dowódcy Obwodu Praga ZWZ-AK. Po 2 lutego 1943 roku ppłk. Żurowski objął stanowisko komendanta 6 Obwodu AK na Pradze. Po wkroczeniu na Pragę wojsk sowieckich i polskich, z rozkazu Komendy Głównej AK podjął kontakt celem odtworzenia XXXVI Pułku Piechoty Legii Akademickiej i wcielenia do niego żołnierzy swojego obwodu, z zamiarem pójścia na pomoc oddziałom AK walczącym w Warszawie i dalszej walki z Niemcami. Wydał odezwę wzywająca do wstępowania do Wojska Polskiego. Na skutek gwałtownych aresztowań podkomendnych przez NKWD i LWP wycofał odezwę i odmówił ujawnienia struktury wojskowej i składu osobowego Obwodu Praga. Został aresztowany przez NKWD. Więziony w nieludzkich warunkach pod Warszawą i w Lublinie. Został skazany na karę śmierci. Ponownie sądzony przez Sąd Okręgowy w Warszawie. 15 czerwca 1945 roku ponownie skazany na karę śmierć. Wykonanie wyroku wstrzymał gen. bryg. Marian Spychalski. Naczelny dowódca WP skorzystał z prawa łaski i zmienił karę śmierci na 10 lat wiezienia. 26 lipca 1945 roku został odbity w czasie transportu wraz z grupą wiezionych oficerów i żołnierzy AK. Po ciężkiej chorobie wrócił do działania w Warszawie. Przez jedenaście lat płk. Antoni Władysław Żurowski ukrywał się. Na skutek rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy uchylił poprzedni wyrok i uniewinnił Żurowskiego 1 grudnia 1958 roku. Pułkownik działał aktywnie w Kole Żołnierzy AK – Praga. Prowadził wykłady historyczne, utrzymywał kontakty z Rządem Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie. Pisał wspomnienia. Pułkownik Antoni Władysław Żurowski zmarł 29 lipca 1988 roku w Pruszkowie. Został pochowany na cmentarzu rzymsko-katolickim w Brwinowie. ******* Muzeum Powstania Warszawskiego Warszawa, ul. Grzybowska 79 Dni i godziny otwarcia w czasie wakacji:
czwartek 10.00-20.00 wtorek nieczynne niedziela wstęp wolny Informacja: 0-22 539 79 05/06
Bilety wstępu: zwykły – 4
zł, ulgowy – 2 zł, grupowy – 1 zł
|