Praga w Powstaniu Warszawskim (4 września 2007)

            W 63. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, 1 sierpnia br. otwarto ekspozycję informacyjno-edukacyjną poświęconą przebiegowi powstania na Pradze. Prezentacja powstała z inicjatywy Związku Stowarzyszeń Praskich, została wsparta przez Burmistrza i Zarząd Dzielnicy Praga Północ, a objęta patronatem Muzeum Powstania Warszawskiego i Instytutu Pamięci Narodowej. Mieści się w starych halach fabrycznych u zbiegu ulic Białostockiej i Markowskiej.  Ekspozycja czynna od wtorku do piątku, od 10.00 do 17.00. Wstęp wolny.

            O odmienności przebiegu powstania na Pradze decydowały przede wszystkim dwie przyczyny: jej oddzielenie w naturalny sposób Wisłą od lewobrzeżnej części miasta oraz polityczne wyrachowanie i decyzje Rady Wojennej w Moskwie.

            „W lipcu 1944 roku – czytamy w przewodniku przygotowanym na ekspozycję – dobiegał końca piąty rok niemieckiej okupacji. Na przedpola wyniszczonej wojną i terrorem Pragi wkraczały potężne armie 1 Frontu Białoruskiego, liczące ponad 850 000 żołnierzy, 15 000 dział, 3000 czołgów i 3500 samolotów bojowych. Niemcy cofali się tracąc teren w widocznej panice.

            W dniach 30-31 lipca 1944 roku Sowieci znajdowali się w odległości 10-15 km od centrum Pragi. Profesjonalna ocena sytuacji wskazywała, że bój o Pragę rozpocznie się 1-2 sierpnia. Potwierdza to zapis w dokumentach sztabowych dowódcy Frontu Białoruskiego o zajęciu Pragi około 5 sierpnia.

            Tak więc z militarnego punktu widzenia moment wybuchu powstania, 1 sierpnia o godzinie „W” (17.00) był terminem racjonalnie uzasadnionym. Negatywnym faktem był stan uzbrojenia Armii Krajowej, mogącej zmobilizować do 8000 powstańców z wyposażeniem w broń dla około 500 żołnierzy.

            Podjęcie walki przy takiej dysproporcji w normalnych warunkach wojennych wydaje się szaleństwem. W tym wypadku szaleństwem jednak nie było, biorąc pod uwagę szybkie postępy sowieckiej ofensywy. (…)”.